BİSKEK (A.A)
Orta Asya'nın yüzde 90'ı daglarla kaplı küçük ülkesi ve son bes yılda iki halk devrimi yasayan Kırgızistan Cumhuriyeti'nde, önce siyasi ardından sosyal, ekonomik, iktisadi ve göç krizlerinin bedeli agır oldu.
Kırgızistan'da iktidar degisikliklerine ve iç kargasaya yol açan olaylar nisan ayında basladı. Ülkenin kuzeyinde 6 Nisanda, Talas kentinde güvenlik güçleri ile vatandaslar arasında kargasa çıktı. Göstericiler polis karakolunu bastı, silahlara el koydu ve mahkumları serbest bıraktı. Bu arada, valilik binası da isgale ugradı ve bazı bakanlar rehin alınarak darp edildi. Olaylar sırasında, Biskek'te muhalif liderler, gece yarısı tek tek tutuklandı.
7 Nisanda liderlerini kurtarmak için ayaklanan Kırgızlar, güvenlik güçleri ile çatıstı, polisin silahlarına el koyarak baskentteki birçok devlet binasını bastı. Devlet Baskanı Kurmanbek Bakiyev, ülkenin güneyindeki Calalabad eyaletine baglı Suzak ilçesi Teyyit köyündeki baba evinde akraba ve taraftarlarının yanına sıgındı.
Calalabad'da taraftarları ve yakınları tarafından düzenlenen mitinge katılan ve Os kent merkezinde halkın karsısına çıkan Bakıyev, kargasa çıkması üzerine konusamadan silahlı korumaları tarafından meydandan uzaklastırıldı.
Teyyit köyüne dönen ve bölgede durumun gergin hale geldigini gören Bakiyev ve ailesi, AGİT dönem baskanı Kazakistan, Rusya ile ABD yönetiminin tesebbüsleriyle Kazakistan'ın Taraz kentine tahliye edildi.
Taraz kentinde devlet baskanlıgı görevinden istifa ettigini açıklayan Bakiyev, birkaç gün sonra Belarus'un baskenti Minsk'e sıgındı.
Bu arada Kırgızistan'da kurulan geçici hükümet meclisi feshetti, anayasa mahkemesini kaldırdı, 27 Haziranda anayasa referandumunun, 10 Ekimde meclis seçimlerinin, 2012 yılının Ocak ayında da devlet baskanlıgı seçimlerinin yapılacagını ilan etti.
Geçici hükümet ayrıca, baskentteki olaylar sırasında hayatını kaybeden 86 kisinin ölümünden sorumlu tuttugu Bakiyev ve yakınları hakkında 100 ayrı dava açtı, yakalanmaları için İnterpol'den resmen yardım istedi.
Hükümet, Bakiyev ve yakınlarına ait oldugu iddia edilen ve birileri tarafından zorla el konulmasını engellemek amacıyla sirketlerini, bankalarını, basın yayın organlarını, araçlarını, bankadaki hesaplarını devletlestirdi.
19 Nisanda önce Biskek'teki Mayevka köyünde yasayan Ahıska Türklerine, ardından Tokmok kentinde Uygurlara ait evler atese verildi.
12 Mayısta ülkede istikrarı saglayamayan geçici hükümeti protesto etmek amacıyla toplanan binlerce genç, meclis binasını isgal etmek istedi. Ertesi gün olaylar ülkenin güneyindeki Os kentine sıçradı. Devrik lider Bakiyev taraftarları Os, Calalabad ve Batken kentlerinde valilik binalarını isgal etti.
13 Mayısta, Calalabad'da devrik liderin taraftarları ile geçici hükümetin yandasları arasında çıkan çatısmaların ardından Bakiyev'in babasına, akrabalarına ve aynı köyde yasayan Özbek asıllı eski milletvekili Kadircan Batırov'a ait evler atese verildi.
19 Mayısta, Calalabad kentindeki Kırgız göstericiler, Kırgızlar ve Özbekler arasında çatısmaları kıskırtmakla suçladıkları Özbek toplulugun liderlerinden ve Calalabad'daki Özbek Kırgız Üniversitesi sahibi Kadircan Batırov'un cezalandırılmasını istedi.
1 Haziranda, Os eyaletinde, Kırgızistan ile Özbekistan sınırında yasayan köylüler arasında ortak araziler yüzünden gerginlik çıktı. Bunun üzerine iki ülke hükümetleri arasında saglanan diyalog çerçevesinde, 20 yıldır Kırgızistan'da Özbeklerin yogun yasadıgı yerlesim biriminde bulunan Özbekistan tankları ve askeri bölgeden çıkarıldı. Özbek tankları köyden ayrılırken, Kırgız plakalı otomobillerin üzerinden geçmesi yerli halkın tepkisine neden oldu.
6 Haziranda geçici hükümet, ülkenin güneyindeki gelismeler ve mafya ayaklanmasını güvenlik toplantısında ele aldı.
7 Haziranda Calalabad kentinde olayları tahrik eden ve vatandaslara silah dagıtmakla suçlanan yer altı dünyasının lideri, Kara Aybek lakaplı Aybek Mirsidikov, Calalabad'ta korumalarıyla ugradıgı silahlı saldırıda öldü.
Basbakan Yardımcısı Azimbek Beknazarov, Aybek ile Özbek asıllı eski milletvekili Batırov arasında eskiye dayanan bir problem bulundugunu öne sürdü.
ÜLKENİN GÜNEYİNDE SİLAHLI ÇATISMA
10-11 Haziran gecesi Os kentinde, Kırgızlar ile Özbekler arasında silahlı çatısma çıktı. Geçici hükümet, çatısmaları önleyemedi ve Rusya'dan askeri destek istedi, ancak Rusya, Kırgız hükümetinin talebini geri çevirdi.
Os eyaletinde iki gün süren çatısmalar, 100 kilometre uzaklıktaki Calalabad kentine sıçradı.
Kırgızistan'ın güneyindeki yaklasık 3 milyon nüfusuyla Os ile Calalabad eyaletlerinin, Özbekistan ile sınırı bulunuyor.
Toplam 1300 kilometrelik ortak sınırı olan Kırgızistan ile Özbekistan arasındaki 60 yerlesim birimindeki sınır meselesi Sovyet Birligi'nin dagılmasından sonra hala çözümlenemedi.
Fergana vadisinde bulunan bu eyaletlerdeki sorunlar, nüfus yogunlugundan kaynaklanan issizlik, yoksulluk, içme suyu ve toprak yetersizligi, yerel sorunların hükümetlerce zamanında çözülememesinden kaynaklanıyor.
Kırgızlar ile Özbekler arasında çatısma ilk kez 20 yıl önce, 4 Haziran 1990'da çıktı. Rus askerlerin müdahalesi sonucu Os ve Calalabad eyaletlerindeki etnik çatısma bir ay içinde durduruldu. Resmi rakamlara göre bu etnik çetısmada, 1200 kisi öldü.
Kırgızistan'ın güneyindeki Batken eyaletinde de, 30 Temmuz 1999 yılında asırı dinci silahlı gruplar Tacikistan ile Özbekistan tarafından gelerek Kırgız yetkilileri rehin aldı. Özbekistan Hava kuvvetleri'nin ve Rus askerlerin destegi ile rehinler kurtarıldı.
ABD'deki 11 Eylül olaylarının ardından Kırgızistan'ın baskenti Biskek'te Amerikan hükümeti, Afganistan'a operasyon düzenlemek için askeri hava üssü açtı.
2003 yılında Ekim ayında baskent Biskek yakınlarındaki Kant kentinde Ruslar da, BDT ülkelerinin sınırlarını korumak amacıyla askeri hava üssü açtı. Ancak devrik lideri Kurmanbek Bakiyev, 4 Subat 2009'da Moskova'da yaptıgı açıklamada, Amerikan üssünü kapatacagı konusunda Rus yönetimine söz verdi.
Amerikan hükümetinin Biskek'teki üssün kira ücretini üç katına çıkarması üzerine Bakiyev sözünden geri döndü.
2010'da üssün kapanmamasına ve Rusya'nın verdigi kredinin ticari bankalarda degerlendirilmesine tepki gösteren Rusya ile Kırgızistan arasında iliskiler gerildi.
7 Nisan 2010'da Bakiyev iktidarı devrildi. Olusturulan geçici hükümetin basbakanı ve 27 Haziran anayasa referandumu ile 1,5 yıl süreyle devlet baskanlıgı yetkilerini üzerine alacak olan Orta Asya'nın ilk kadın lideri Roza Otunbayeva, Amerikan üssünün kaderini, 10 Ekimde seçilecek yeni meclisin karar verecegini açıkladı.
YAYIN TARİHİ: 13.06.2010